درسنامه آموزشی قرآن کلاس هفتم
درس 4: خواندن روزانهٔ قرآن کریم
جلسۀ اوّل
سوره یوسف
یَا بَنِیَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ یُوسُفَ وَ أَخِیهِ وَلَا تَیْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لَا یَیْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْکَافِرُونَ ﴿87﴾ فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَیْهِ قَالُوا یَا أَیُّهَا الْعَزِیزُ مَسَّنَا وَ أَهْلَنَا الضُّرُّ وَ جِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُزْجَاةٍ فَأَوْفِ لَنَا الْکَیْلَ وَ تَصَدَّقْ عَلَیْنَا إِنَّ اللَّهَ یَجْزِی الْمُتَصَدِّقِینَ ﴿88﴾ قَالَ هَلْ عَلِمْتُمْ مَا فَعَلْتُمْ بِیُوسُفَ وَ أَخِیهِ إِذْ أَنْتُمْ جَاهِلُونَ ﴿89﴾ قَالُوا أَإِنَّکَ لَأَنْتَ یُوسُفُ قَالَ أَنَا یُوسُفُ وَ هَذَا أَخِی قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَیْنَا إِنَّهُ مَنْ یَتَّقِ وَ یَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ ﴿90﴾ قَالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ آثَرَکَ اللَّهُ عَلَیْنَا وَ إِنْ کُنَّا لَخَاطِئِینَ ﴿91﴾ قَالَ لَا تَثْرِیبَ عَلَیْکُمُ الْیَوْمَ یَغْفِرُ اللَّهُ لَکُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ ﴿92﴾ اذْهَبُوا بِقَمِیصِی هَذَا فَأَلْقُوهُ عَلَی وَجْهِ أَبِی یَأْتِ بَصِیرًا وَ أْتُونِی بِأَهْلِکُمْ أَجْمَعِینَ ﴿93﴾ وَ لَمَّا فَصَلَتِ الْعِیرُ قَالَ أَبُوهُمْ إِنِّی لَأَجِدُ رِیحَ یُوسُفَ لَوْلَا أَنْ تُفَنِّدُونِ ﴿94﴾ قَالُوا تَاللَّهِ إِنَّکَ لَفِی ضَلَالِکَ الْقَدِیمِ ﴿95﴾
ترتیل صوتی آیات 87 تا 95 سوره یوسف
فَلَمَّا أَنْ جَاءَ الْبَشِیرُ أَلْقَاهُ عَلَی وَجْهِهِ فَارْتَدَّ بَصِیرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَکُمْ إِنِّی أَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ ﴿96﴾ قَالُوا یَا أَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا إِنَّا کُنَّا خَاطِئِینَ ﴿97﴾ قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَکُمْ رَبِّی إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ ﴿98﴾ فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَی یُوسُفَ آوَی إِلَیْهِ أَبَوَیْهِ وَ قَالَ ادْخُلُوا مِصْرَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ آمِنِینَ ﴿99﴾ وَ رَفَعَ أَبَوَیْهِ عَلَی الْعَرْشِ وَ خَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَ قَالَ یَا أَبَتِ هَذَا تَأْوِیلُ رُؤْیَایَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّی حَقًّا وَ قَدْ أَحْسَنَ بِی إِذْ أَخْرَجَنِی مِنَ السِّجْنِ وَ جَاءَ بِکُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّیْطَانُ بَیْنِی وَ بَیْنَ إِخْوَتِی إِنَّ رَبِّی لَطِیفٌ لِمَا یَشَاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِیمُ الْحَکِیمُ ﴿100﴾ رَبِّ قَدْ آتَیْتَنِی مِنَ الْمُلْکِ وَ عَلَّمْتَنِی مِنْ تَأْوِیلِ الْأَحَادِیثِ فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ أَنْتَ وَ لِیِّی فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ تَوَفَّنِی مُسْلِمًا وَ أَلْحِقْنِی بِالصَّالِحِینَ ﴿101﴾ ذَلِکَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهِ إِلَیْکَ وَ مَا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَ هُمْ یَمْکُرُونَ ﴿102﴾ وَ مَا أَکْثَرُ النَّاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِینَ ﴿103﴾
ترتیل صوتی آیات 96 تا 103 سوره یوسف
آموزش مفاهیم
فعالیت اوّل (صفحه 41 کتاب درسی)
جدول زیر را با استفاده از کلمات داده شده کامل کرده و سعی کنید معنای کلمات را به خاطر بسپارید.
این، تو، نیکوکار، شما، بسیار آمرزنده، گفتند، آیا، گناهان، نادان
| ردیف | کلمه | معنا | ردیف | کلمه | معنا |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | اَ، هَل | آیا | 2 | اَنتُم | شما |
| 3 | جاهِل | نادان، بیخِرَد | 4 | اَنتَ | تو |
| 5 | هٰذا | این | 6 | مُحسِن | نیکوکار |
| 7 | غَفور | بسیار آمرزنده | 8 | قالوا | گفتند |
| 9 | لَـ | قطعاً |
فعالیت دوم (صفحه 41 کتاب درسی)
این ترکیبها را معنا کنید.
1- بِیوسُفَ وَ اَخیهِ: با یوسف و برادرش.
2- اَءِنَّکَ لَاَنتَ یوسُفُ: آیا قطعا تو همان یوسف هستی؟
3- هٰذآ اَخی: این برادر من است.
4- اَجرَ المُحسِنینَ: پاداش نیکوکاران
5- قالوا یا اَبانا: گفتند ای پدر ما
6- هُوَ الغَفورُ الرَّحیمُ: او بسیار آمرزنده و مهربان است
فعالیت سوم (صفحه 42 کتاب درسی)
این ترکیبها را مانند نمونه کامل و ترجمه کنید.
صادِق: راستگو $\leftarrow $ + ینَ $\leftarrow $ صادِقینَ: راستگویان
مُحسِن: نیکوکار $\leftarrow $ + ینَ $\leftarrow $ مُحسِنین : نیکوکاران
مُوْمِن: با ایمان $\leftarrow $ + ینَ $\leftarrow $ مُومنین : افراد با ایمان
عالِم: دانا $\leftarrow $ + ینَ $\leftarrow $ عالِمین : دانایان
کافِر: بیایمان $\leftarrow $ + ینَ $\leftarrow $ کافِرین : افراد بیایمان
فعالیت چهارم (صفحه 42 کتاب درسی)
این ترکیبها را مانند نمونه کامل و ترجمه کنید.
خالق: آفریننده $\leftarrow $ + ونَ $\leftarrow $ خالِقونَ: آفرینندگان
مُسلِم: مسلمان $\leftarrow $ + ونَ $\leftarrow $ مُسلِمون : مسلمانان
مُهاجِر: مهاجر $\leftarrow $ + ونَ $\leftarrow $ مُهاجِرون : هجرت کنندگان
ظالِم: ستمگر $\leftarrow $ + ونَ $\leftarrow $ ظالمون : ستمگران
کافِر: بیایمان $\leftarrow $ + ین $\leftarrow $ کافرون : افراد بیایمان
این قاعدهٔ ساده و پرکاربرد را با استفاده از دو فعالیت فوق کامل کرده و به خاطر بسپارید.
انس با قرآن در خانه (صفحه 43 کتاب درسی)
الف) خواندن روزانۀ قرآن کریم: هر روز در خانه یک صفحه از صفحات 244 تا 249 قرآن کریم را بخوانید.
ب) ترجمهٔ این آیات و عبارات قرآنی را کامل کنید.
1- قَالَ هَلْ عَلِمْتُمْ مَا فَعَلْتُمْ بِیُوسُفَ وَ أَخِیهِ إِذْ أَنْتُمْ جَٰهِلُونَ: گفت: آیا دانستید چه کردید با یوسف و برادرش هنگامی که شما نادان بودید؟!
2- قالوٓا اَءِنَّکَ لَاَنتَ یوسُفُ قالَ اَنَا یوسُفُ و هٰذآ اَخی ... فَاِنَّ اللهَ لا یُضیعُ اَجرَ المُحسِنینَ: گفتند: آیا قطعا تو همان یوسف هستی؟ گفت: من یوسف هستم و این برادر من است. پس قطعا خدا از بین نمیبرد پاداش نیکوکاران را.
ج) از صفحهٔ 248 قرآن کریم سه اسم که با «ون» یا «ین» جمع بسته شده است، نوشته و معنا کنید.
عَالمین: جهانیان
معرضون: افراد روی گردان
مُشرِکُون: افراد مشرک
د) از صفحهٔ 246 قرآن کریم یک پیام زیبا و کوتاه قرآنی انتخاب کنید.
جلسۀ دوم: سوره ابراهیم
وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلًا قُلْ کَفَی بِاللَّهِ شَهِیدًا بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتَابِ ﴿43﴾
الر کِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَیْکَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَی النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَی صِرَاطِ الْعَزِیزِ الْحَمِیدِ ﴿1﴾ اللَّهِ الَّذِی لَهُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الْأَرْضِ وَ وَیْلٌ لِلْکَافِرِینَ مِنْ عَذَابٍ شَدِیدٍ ﴿2﴾ الَّذِینَ یَسْتَحِبُّونَ الْحَیَاةَ الدُّنْیَا عَلَی الْآخِرَةِ وَ یَصُدُّونَ عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ وَ یَبْغُونَهَا عِوَجًا أُولَئِکَ فِی ضَلَالٍ بَعِیدٍ ﴿3﴾ وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِیُبَیِّنَ لَهُمْ فَیُضِلُّ اللَّهُ مَنْ یَشَاءُ وَ یَهْدِی مَنْ یَشَاءُ وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ ﴿4﴾ وَ لَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَی بِآیَاتِنَا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَکَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَی النُّورِ وَ ذَکِّرْهُمْ بِأَیَّامِ اللَّهِ إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ لِکُلِّ صَبَّارٍ شَکُورٍ ﴿5﴾
ترتیل صوتی آیه 43 سوره رعد و آیات 1 تا 5 سوره ابراهیم
آموزش مفاهیم
فعالیت اوّل (صفحه 45 کتاب درسی)
جدول زیر را با استفاده ازکلمات داده شده کامل کرده و سعی کنید معنای کلمات را به خاطر بسپارید.
دلها، سخت، تاریکیها، بیایمان
| ردیف | کلمه | معنا | ردیف | کلمه | معنا |
| 1 | قُلوب | قلبها، دلها | 2 | ظُلُمات | تاریکیها |
| 3 | کافِر | کافر، بیایمان | 4 | اِذن | اجازه |
| 5 | صِراط | راه | 6 | عَزیز | عزتمند، شکستناپذیر |
| 7 | وَیل | وای بر | 8 | شَدید | سخت |
فعالیت دوم (صفحه 45 کتاب درسی)
این ترکیبها و عبارات قرآنی را معنا کنید.
1- کِتٰبُ اَنزَلنٰهُ: کتابی که فرو فرستادیم آن را.
2- اِلَیکَ: به سو تو
3- مِنَ الظُّلُماتِ: از تاریکیها
4- اِلَی النّورِ: به سوی روشنایی
5- وَیلُ لِلکٰفِرینَ: وای بر بی ایمانان
6- مِن عَذابٍ شَدیدٍ: از عذاب سخت
انس با قرآن در خانه (صفحه 46 کتاب درسی)
الف) خواندن روزانۀ قرآن کریم: هر روز در خانه یک صفحه از صفحات 250 تا 255 قرآن کریم را بخوانید.
ب) ترجمهٔ این عبارات قرآنی را که در صفحات بالا آمده است کامل کنید و شمارهٔ آیهٔ مربوط را در مقابل آن بنویسید.
1- قُلِ اللَّهُ خَالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ: بگو خدا آفرینندهی همه چیز است و او یگانه مقتتدر است.
2- أَلَا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ: بدانید (فقط) با یاد خدا آرام میگیرد دلها
3- الر کِتٰبُ أَنْزَلْنَاهُ إِلَیْکَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَی النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَیٰ صِرَاطِ الْعَزِیزِ الْحَمِیدِ: الف لام را، کتابی که فرو فرستادیم آن را به سو تو تا خارج کنی مردم را از تاریکیها به سوی نور به اجازهی پروردگارشان به سوی راه (خداوند) عزتمند ستوده
ج) از صفحات 251 و 253 قرآن کریم سه ترکیب یا عبارت ساده نوشته و معنا کنید.
1- استَجابوا: اجابت کردهاند.
2- اُستهُزِیَ: مسخره شدند
3- لاَ یُخلفُ المیعاد: خلف وعده نمیکند.
د) از صفحات 250 تا 252 قرآن کریم یک پیام زیبا و کوتاه قرآنی انتخاب کنید. (میتوانید از تمرینهای قبل نیز استفاده کنید). پیام انتخاب شدهٔ خود را با توجه به معنای آن حفظ کنید، دربارهٔ آن بیندیشید و نظر خود را در کلاس برای دوستان خود بیان کنید.
خداوند به هر چیزی دانا است، چه در نهان باشد و چه بهصورت آشکار، از هر عملی باخبر است. پس ما باید در نهان و آشکار مراقب رفتار و اعمال خود باشیم.
خواندن روزانۀ قرآن کریم
در طول سالهایی که من در خدمت امام خمینی (قدُِّسَ سِرُّه)ُ بودم همواره میدیدم که امام توجّه خاصی به قرآن داشتند، یک بخش از توجّه ایشان مربوط به قرائت قرآن بود. ایشان یکی از وظایف خود را، مانند نمازهای واجب روزانه، قرائت قرآن قرار داده بودند و همیشه این کار را انجام میدادند که گاهی به پنج نوبت نیز میرسید و این توجه و سعی ایشان باعث شده بود که در هر ماه سه بار قرآن را ختم کنند.
در خانه هم مرتب به فرزندان سفارش میکردند که قرآن را فراموش نکنند و استمرار بر خواندن روزانهٔ قرآن کریم داشته باشند. گاهی وارد اتاق میشدم، میدیدم ایشان هنگام قرائت توقف میکردند و به افرادی که خدمت ایشان بودند نکات لطیفی را از قرآن با زبان ساده بیان میکردند.
آیتالله محمدرضا توسلی